Kamis, 22 November 2018
Zo kom je in een flow
De tijd vergeten en volledig samenvallen met wat je aan het doen bent: dát noemt de Amerikaans-Hongaarse psycholoog Mihaly Csikszentmihalyi ‘flow’. Wat is er nodig om in die (gelukzalige) gemoedstoestand te komen?
Vrijwel elke activiteit leent zich om in een flow te raken, zegt Jeroen Ansink in zijn boek De kleine Csikszentmihalyi. Het is de opvolger van Flow, psychologie van de optimale ervaring die de Hongaarse psycholoog en ‘uitvinder’ van het begrip flow eerder schreef. Of je nu meerijdt in een motorbende, een wandeltocht maakt of een lijvig rapport schrijft: dat gevoel van betrokkenheid ontstaat niet toevallig. Het is het gevolg van flinke inzet en de juiste beslissingen nemen over datgene waaraan je je aandacht schenkt. Wil je een flow-ervaring bereiken, dan zijn dit de zeven basisvereisten:
1. Opgaan in een uitdaging die vaardigheden vereist
De kans op een creatieve stroom, waarop flow neerkomt, is het grootst wanneer er iets van je wordt gevraagd waarbij iets op het spel staat en waarbij je tot het uiterste moet gaan. De clubkampioenschappen op de tennisbaan, een werkstuk met een strakke deadline, optreden als stand-upcomedian: alles telt, als je je fysieke, mentale, emotionele en/of intellectuele grenzen maar oprekt.
Dat je in een flow terechtkomt geeft vaak een intens gevoel van geluk
2. Je hoofd en je lijf vormen een geheel
Als een handeling je uitdaagt om op de toppen van je kunnen te werken - zonder (faal)angst te voelen - is je bewustzijn alleen nog daarmee bezig. Er is geen ruimte meer beschikbaar om over andere zaken na te denken. Je vraagt je niet langer af welke danspassen je ook alweer moet maken en in welke volgorde, maar je danst als vanzelf.
3. Directe feedback voert je sneller naar je doel
Wat je ook nodig hebt om in een flow te komen: een duidelijk doel bij wat jou op dat moment volledig in beslag neemt. Je wilt die tenniswedstrijd winnen en na die snoeiharde service krijg je steeds onmiddellijke feedback: je wint een punt. Zo weet je meteen hoe je je handelingen dient aan te passen om bij je doel te komen.
Je bent totaal gefocust, maar alleen op zaken die ertoe doen
4. Er is even geen ruis meer
Dat je in een flow terechtkomt geeft vaak een intens gevoel van geluk. Dat is een prettige bijkomstigheid, aldus Ansink. Juist dat gelukkige gevoel maakt de ervaring zo bijzonder en gedenkwaardig. Een gevoel van gelukzaligheid ontstaat doordat je mentaal en/of fysiek wordt uitgedaagd en een duidelijk doel voor ogen hebt; daardoor ben je zo geconcentreerd bezig dat je niet langer wordt gehinderd door de waan van de dag. Vergelijk het met mediteren; ook daarmee verdwijnt de dagelijkse ruis (tijdelijk) naar de achtergrond.
5. Een tijdelijke sensatie van volledige controle
Omdat er tijdens een flow-ervaring geen ruimte in je hoofd is voor negatieve gedachten, lijkt het of je de situatie de baas bent. Dat is natuurlijk een illusie; je kunt nog steeds de tenniswedstrijd verliezen of bij de bergbeklimming van de rots vallen. Omdat de angst voor controleverlies geen ruimte krijgt, ben je niet met dergelijke angsten bezig. Je weet dat je je ook in moeilijke situaties kunt redden, omdat je bekwaam genoeg bent.
6. Dat kritische stemmetje in je hoofd verdwijnt
Hoe zou ik eruitzien? Is het niet raar wat ik nu aandoe? Zouden ze me niet dom vinden? Allemaal stemmetjes en gedachten die normaal gesproken opspelen, maar die tijdens een flow-ervaring volledig vervagen. Soms voel je zelfs geen pijn of honger meer. Je bent totaal gefocust, maar alleen op zaken die ertoe doen. Hoe plaats je je volgende bal? Waar zet je je voet op de rots? Hoe je overkomt op anderen, is volledig irrelevant.
7. Waar blijft de tijd?
Overigens is flow niet altijd goed, zeker niet als de activiteit die het gevoel veroorzaakt schadelijk is
Je kent het wel: je bent zo intens geconcentreerd bezig met een schaakpartij, een muziekstuk oefenen of dat rapport schrijven dat je de tijd vergeet; blijkt het ineens avond te zijn. Of, zoals Jeroen Ansink het omschrijft: ‘De uren gaan voorbij in een oogwenk, terwijl een enkel moment zich eindeloos kan uitstrekken.’
Voordat je het intense genot van een echte flow-ervaring ondergaat, kun je behoorlijk chagrijnig worden van de investeringen die nodig zijn om goed te worden in tennis, de tango soepel te dansen of zonder blaren op je vingers gitaar te spelen, waarschuwt Ansink. Pas als al dat oefenen feedback oplevert waardoor je beter wordt in de activiteit, krijg je het gevoel dat het léúk is om ermee bezig te zijn. Dan wordt de kans op een optimale ervaring ook groter.
Overigens is flow niet altijd goed, stelt Ansink nog, zeker niet als de activiteit die het gevoel veroorzaakt schadelijk is. Denk aan oorlogsveteranen die een flow ervaren door de adrenaline tijdens een vuurgevecht, of criminelen die volledig opgaan in een grote villa leeghalen. Is dat een optimale ervaring? Ja. Is die ook wenselijk? Nee.
